KKTC’de Yeni Dönem
13/11/2025
AKK Başkanı Halil İbrahim Yılmaz 24 Saat Gazetesi’ne Konuştu
13/11/2025
BAŞKENT ANKARA’NIN SOSYOEKONOMIK DÖNÜŞÜM TRENDİ 2017–2025
-İl SEGE Verilerine Dayalı Analitik Değerlendirme ve Politika Önerileri-
Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin[1]
1. Yönetici Özeti
Bu politika notu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan İl Bazlı Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) 2017 ve 2025 raporlarını temel alarak Ankara’nın sosyoekonomik konumundaki değişimleri ele almaktadır. Genel olarak bakıldığında, Başkent Ankara geçen son sekiz yılda Türkiye’nin en gelişmiş ikinci ili olarak sıralamadaki yerini korumuş, endeks puanını 2,718’den 2,837’ye çıkararak yaklaşık %4,4’lük bir gelişme göstermiştir. Bu durum, Ankara’nın belli alanlarda iyileşme yakaladığını, ancak göreli konumunun sabit kaldığını göstermektedir. Eğitim ve sağlıkta liderlik devam ederken, istihdam ve yaşam kalitesinde görece gerileme gözlenmiştir. Bu durum, Ankara’nın bilgi temelli kalkınmada güçlü bir merkez olmasına karşın, ekonomik çeşitlenme ve yaşam kalitesi konularında yeni stratejilere ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.
2. SEGE Nedir ve Nasıl Kullanılır?
Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE), Türkiye’de illerin ve ilçelerin sosyoekonomik gelişmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla 2003 yılından bu yana hazırlanan çok boyutlu bir endekstir. İlk olarak Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından geliştirilen SEGE, 2011 sonrası dönemlerde Kalkınma Bakanlığı ve ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda güncellenmiştir. SEGE’nin amacı, iller arası gelişmişlik farklarını izlemek, bölgesel politikaları kanıta dayalı biçimde yönlendirmek ve kamu yatırımlarında önceliklendirme yapabilmektir. Endeks; demografi, istihdam, eğitim, sağlık, rekabetçilik, mali yapı, erişilebilirlik ve yaşam kalitesi olmak üzere farklı boyutlarda analizlere dayanmaktadır.
3. Türkiye’nin 2017–2025 Dönemi Sosyoekonomik ve Politik Dönüşüm Bağlamı
2017–2025, Türkiye açısından ekonomik, sosyal ve yönetişimsel bakımdan derin dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. 2018’ten itibaren yaşanan döviz krizi ve enflasyonist dalga, 2020’deki COVID-19 pandemisi, 2023’teki deprem felaketi ve küresel ekonomik dalgalanmalar, ülkenin üretim, istihdam ve yaşam kalitesi göstergelerini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu dönemde başkanlık sistemine geçişle birlikte karar alma süreçlerinde merkeziyetçilik artmış; yerel yönetimlerin kalkınma politikalarındaki rolü görece zayıflamıştır. Ayrıca dijital dönüşüm, yeşil ekonomi ve Avrupa Yeşil Mutabakatı gibi küresel süreçler, bölgesel kalkınma politikalarının yeni öncelikleri hâline gelmiştir. Bu çerçevede SEGE, yalnızca ekonomik göstergeleri değil, yönetişim kapasitesi ve yaşam kalitesini de ölçen önemli bir referans aracı olmuştur.
4. Ankara’nın Genel SEGE Performansı (2017–2025)
Ankara, Türkiye’nin yönetim, eğitim ve sağlık merkezi olarak SEGE endeksinde her iki dönemde de ikinci sıradadır. Endeks puanındaki artış, kentin genel kalkınma kapasitesinin güçlendiğini göstermektedir. Ancak aynı dönemde İstanbul’un dinamik özel sektör ağı, Ankara’nın göreli sırasının sabit kalmasına sebep olmuştur. 2017’de 2,718 olan endeks değeri 2025’te 2,837’ye yükselmiştir. Ankara’nın beşerî sermaye gücü yüksek, ancak ekonomik çeşitlenmesi sınırlı görünmektedir. Kamu sektörü, yüksek teknoloji ve yenilikçiliğe dayanan ekonomik sektörler, gayrimenkul ve yükseköğretim, kentin lokomotifi olmaya devam etmektedir.
5. Endeks Alt Boyutlarının Analizi
| Alt Boyut | 2017 Sırası | 2025 Sırası | Değişim | Temel Yorum |
| Demografi | 10 | 7 | ↑ | Nüfus yapısında gençleşme ve iç göçün dengelenmesi. |
| İstihdam | 4 | 5 | ↓ | Kamu ağırlığı sürerken özel sektör istihdamı sınırlı büyüme göstermiştir. |
| Eğitim | 1 | 1 | = | Beşerî sermaye ve yükseköğretim göstergelerinde liderlik korunmuştur. |
| Sağlık | 1 | 1 | = | Sağlık hizmetleri altyapısı ülke genelinde en yüksek düzeydedir. |
| Rekabetçilik | 2 | 2 | = | Yenilikçilik kapasitesi yüksek, sanayi çeşitliliği görece sınırlıdır. |
| Mali | 2 | 2 | = | Gelir düzeyi ve mali sürdürülebilirlik göstergeleri güçlüdür. |
| Erişilebilirlik | 3 | 2 | ↑ | Ulaşım altyapısında büyük ölçekli yatırımlar etkisini göstermiştir. |
| Yaşam Kalitesi | 2 | 3 | ↓ | Konut ve çevre baskıları yaşam kalitesini göreli olarak düşürmüştür. |
6. Ankara’nın Dönüşüm Dinamikleri: Türkiye’nin Dönüşümüyle İlişki
Ankara’nın SEGE performansı, Türkiye’nin genel dönüşüm dinamikleriyle doğrudan ilişkilidir. Merkezi yönetim kurumlarının Ankara’da yoğunlaşması, mali göstergeleri ve kamu istihdamını güçlendirirken, özel sektörün çeşitlenmesini sınırlamıştır. Pandemi dönemi ve sonrasında kamu yatırımlarının devamı, sağlık ve eğitim alanlarındaki üstünlüğü pekiştirmiştir. Buna karşın, konut fiyatlarındaki artış, ulaşım baskıları ve çevresel stresler, yaşam kalitesi skorunu etkilemiştir. Türkiye genelinde artan ekonomik belirsizlik ve yüksek enflasyon ortamı, Ankara’da sabit gelirli kesimlerin yaşam koşullarını zorlaştırmıştır. Bu nedenle Ankara’nın kalkınma stratejisi, ekonomik dirençlilik, yeşil ekonomi ve yüksek katma değerli üretim eksenlerinde yeniden konumlanmalıdır.
7. Politika Önerileri
| Politika Alanı | Öneri | Beklenen Etki |
| İstihdam | Yükseköğretim mezunlarına yönelik yaratıcı sektör ve yeşil istihdam programları. | Genç işsizliğin azaltılması ve beyin göçünün önlenmesi. |
| Yenilikçilik | Üniversite-sanayi-kamu ekosisteminde kümelenme destekleri | Ar-Ge kapasitesinin artması ve teknoloji tabanlı girişimlerin güçlenmesi. |
| Yaşam Kalitesi | Konut erişilebilirliği, toplu taşıma ve yeşil alan planlamasında planlı ve bütüncül yaklaşımlarla kentsel gelişim stratejisinin yeniden belirlenmesi | Sosyal refahın ve sürdürülebilirliğin güçlenmesi. |
| Erişilebilirlik | Lojistik merkezler, şehir içi ve şehirler arası ulaşım ve dijital altyapı yatırımlarının entegrasyonu. | Ankara’nın bölgesel merkez rolünün pekiştirilmesi ve yeni bir merkez anlayışının geliştirilmesi |
| Yönetişim | Katılımcı yerel kalkınma mekanizmalarının (kent konseyleri, bölgesel platformlar) güçlendirilmesi, dünyada gelişen yeni yaklaşımların denenmesi | Kentsel sorunlara ilişkin politika etkinliğinin arttırılması ve yerel sahiplenmenin artması |
8. Sonuç ve Politika Mesajı
Ankara, 2017–2025 döneminde sosyoekonomik konumunu koruyarak Türkiye’nin en gelişmiş ikinci ili olma özelliğini sürdürmüştür. Ancak bu süreçte Türkiye’nin genel ekonomik dalgalanmalarına paralel olarak kentin iç dinamiklerinde denge arayışları belirginleşmiştir. Eğitim ve sağlıkta sürdürülen liderlik, bilgi temelli kalkınma için güçlü bir temel oluştururken, yaşam kalitesi ve istihdam çeşitliliğinde göreli gerileme dikkat çekmektedir. Ankara’nın gelecekteki kalkınma vizyonu, bilgi ekonomisi, dijital dönüşüm ve yaşam kalitesi temelli sürdürülebilir büyüme ilkeleri üzerine kurulabilir.
Kaynakça
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2018). İl Bazlı Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) 2017 Raporu.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2025). İl Bazlı Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) 2025 Raporu.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2024). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2029).
OECD (2023), OECD Regional Outlook 2023: The Longstanding Geography of Inequalities, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/92cd40a0-en.
[1] Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi, Ankara Kent Konseyi Başkan V.