Ankara’ya İz Bırakanlar: Süleyman Sami Demirel

(1 Kasım 1924, Isparta – 17 Haziran 2015, Ankara)

Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı, Devlet Adamı ve Siyasetçi
“Baba” lakaplarıyla tabandan gelen güçlü bir halk adamı
Dinamik Siyasi Yaşam: “6 kere gidip 7 kere gelen adam”
Türkiye’nin en genç genel müdürü, en genç başbakanı
Süleyman Sami Demirel, 1 Kasım 1924 tarihinde Isparta’nın Atabey ilçesine bağlı İslamköy’de, Hacı Yahya Demirel ve Hacı Ümmühan Demirel’in oğlu olarak dünyaya geldi. Çocukluk yıllarında çobanlık yaptı. İlköğrenimini köyünde, ortaöğrenimini ise Isparta ve Afyon’da tamamladı.
1948 yılında Nazmiye Şener ile evlendi. Şubat 1949’da İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi’nden inşaat yüksek mühendisi olarak mezun oldu ve aynı yıl Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nde göreve başladı.
1950 yılında Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışmaya başladı. Sulama ve enerji alanlarında incelemelerde bulunmak üzere Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildi.
Türkiye’ye döndükten sonra, 1953 yılında yapımına başlanan Seyhan Barajı Projesi’nde görev aldı. Başarılı çalışmalarıyla dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in dikkatini çekti ve 1954 yılında Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü Barajlar Dairesi Başkanlığına atandı. Bir yıl sonra, 1955’te DSİ Genel Müdürü oldu. Böylece 30 yaşında Türkiye’nin en genç genel müdürlerinden biri olarak dikkat çekti.
Bu dönemde Eisenhower Vakfı tarafından bursiyer seçilerek yeniden Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. Askerlik hizmetini yapmak üzere 1960 yılında DSİ Genel Müdürlüğü görevinden ayrıldı.
1962-1964 yılları arasında serbest müşavir mühendis olarak çalıştı; aynı dönemde Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde su mühendisliği alanında dersler verdi.
Siyasi hayatına 1962 yılında Adalet Partisi (AP) Genel İdare Kurulu Üyesi olarak başladı. 28 Kasım 1964 tarihinde Adalet Partisi Genel Başkanlığına seçildi. Demirel’in öncülüğünde kurulan ve Şubat-Ekim 1965 tarihleri arasında görev yapan koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcısı olarak görev aldı.
10 Ekim 1965 genel seçimlerinde Adalet Partisi oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi. Isparta Milletvekili seçilen Süleyman Demirel, Türkiye Cumhuriyeti’nin 12. Başbakanı olarak hükümeti kurdu.
1965-1971 yılları arasındaki başbakanlığı döneminde Türkiye’nin sanayi ve altyapı yatırımlarında önemli atılımlar gerçekleştirildi. Boğaziçi Köprüsü, Karadeniz Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları ile Keban Barajı gibi stratejik projeler bu dönemde hayata geçirildi. Aynı yıllarda enflasyon yaklaşık yüzde 5 seviyelerinde seyrederken, ekonomik büyüme oranı ortalama yüzde 7 olarak gerçekleşti.
10 Ekim 1969 seçimlerinde Adalet Partisi yeniden tek başına iktidar oldu. Demirel önce 31., ardından parti içi gelişmeler nedeniyle 32. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni kurdu. Ancak 12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında başbakanlık görevinden ayrılmak zorunda kaldı.
1971-1980 yılları arasında 1975, 1977 ve 1979 yıllarında olmak üzere üç kez daha hükümet kurdu. Böylece toplam yedi farklı hükümete başkanlık etti.
12 Eylül 1980 askerî müdahalesi sonrasında görevden ayrıldı ve yaklaşık yedi yıl boyunca siyasi yasaklı kaldı.6 Eylül 1987 tarihinde yapılan halkoylamasıyla siyasi yasakların kaldırılmasının ardından, 24 Eylül 1987’de Doğru Yol Partisi (DYP) Genel Başkanlığına seçildi. Aynı yıl yapılan genel seçimlerde yeniden Isparta Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girdi.
20 Ekim 1991 genel seçimlerinin ardından DYP ile Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) tarafından kurulan 49. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’nde yeniden Başbakan olarak görev aldı.
17 Nisan 1993 tarihinde Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın vefat etmesi üzerine yapılan seçimde, 16 Mayıs 1993 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı seçildi.
Demirel, Cumhurbaşkanlığı görevini 16 Mayıs 2000 tarihine kadar sürdürdü ve görevi aynı tarihte Sn. Ahmet Necdet Sezer’e devretti.
Cumhurbaşkanlığı döneminde yükseköğretimin yaygınlaştırılmasına önem verdi. Bu süreçte 58 üniversitenin kuruluşunda imzası bulundu.
Süleyman Demirel, İsmet İnönü, Celâl Bayar ve Ragıp Gümüşpala gibi Kurtuluş Savaşı kuşağı siyasetçilerinin ardından gelen ve “Cumhuriyet Kuşağı” olarak adlandırılan neslin önde gelen temsilcilerinden biri oldu.
Siyasi yaşamı boyunca krizleri kendine özgü üslubuyla yönetmesiyle tanındı. Türk siyasetinde hafızalara kazınan bazı sözleri şunlardır:
“Yürümekle sokaklar eskimez.”
“Memlekette benzin vardı da biz mi içtik?”
“GAP’ı gaptırmam.”
30 yaşında genel müdür, 40 yaşında parti genel başkanı ve başbakan olan Demirel; yaklaşık 12 yıl başbakanlık yaptı. Altı dönem Isparta Milletvekilliği görevinde bulundu, yedi yıl siyasi yasaklı kaldı, altı kez görevden ayrıldı ve yedi kez hükümet kurdu.
Türk siyasetinin yarım asırlık önemli isimlerinden Süleyman Demirel, 17 Haziran 2015 tarihinde Ankara’da hayatını kaybetti.
Şehirlerarası karayolu hamleleriyle Ankara’yı diğer büyük merkezlere güvenli ve kesintisiz yollarla bağladı. Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü görevinde Türkiye’nin modern su ve enerji politikalarının merkezini Ankara’da kurdu. Ankara’nın içme suyu ve bölgedeki tarımsal sulama altyapısının temellerini yönetti.
1993-2000 yılları arasında Çankaya Köşkü’nde görev yaptığı dönemde, Çankaya’da ilk kez bir “kültür-sanat danışmanı” görevlendirdi ve Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri’ni başlattı.
Demirel, siyasi hayatının önemli bir kısmını Ankara’da, simge haline gelen ve vefatından sonra müze projeleriyle de gündeme gelen Güniz Sokak’taki evinde geçirmiştir.
Devlet töreniyle son yolculuğuna uğurlanan Demirel, 20 Haziran 2015 tarihinde doğduğu yer olan İslamköy’de, adına yaptırılan Anıt Mezar’a defnedildi.
Ömrünü milletine ve devletine hizmete adayan 9. Cumhurbaşkanımız Süleyman Demirel’i rahmet, saygı ve minnetle yâd ediyor; Ankara’ya ve ülkemize kazandırdığı katkılar, eserler ve hizmetler için şükranlarımızı sunuyoruz. Ruhu şad, mekânı cennet olsun.